Đã từ lâu Nhật Bản không còn đón tết âm lịch như các nước Châu Á khác. Tuy nhiên tết truyền thống ở xứ Phù Tang vẫn luôn giữ gìn được những sắc thái văn hóa đặc trưng của phương Đông. Tham gia tour du lịch Nhật Bản, du khách hãy cùng hòa mình vào không khí tết của người dân nơi đây và tìm hiểu những hoạt động thú vị họ thường làm trong dịp này nhé!

Tháng Giêng tại Nhật Bản được gọi là “Oshougatsu” có nghĩa là “Chính Nguyệt”. Tết cổ truyền trong tiếng Nhật gọi là “Oshougatsu” bắt nguồn từ phong tục chào đón vị thần năm mới Toshigamisama, vị thần tượng trưng cho sức khỏe, may mắn và phát đạt. Ngày xưa khi Nhật Bản còn đón tết âm lịch như các nước khu vực châu Á khác, Oshougatsu được dùng để gọi cho lễ chào đón năm mới. Tuy nhiên sau này Nhật bản chuyển sang đón tết dương tức là ngày đầu tiên của tháng riêng dương lịch – một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng nhất trong năm, một dịp để mọi người trong gia đình xa gần tụ họp, cầu chúc cùng nhau đón năm mới.

Tết Oshougatsu diễn ra từ ngày 1 đến 3-1. Người dân Nhật Bản chuẩn bị cho lễ hội từ ngày 8/12 đến 12/12. Vào những ngày này, mọi gia đình đều dọn dẹp sạch sẽ, chuẩn bị đồ dùng và trang trí nhà cửa đón năm mới. 

Vào dịp này, các gia đình Nhật Bản sẽ đặt trước cổng nhà hoặc công ty, cây nêu hoặc bó Kadomatsu. Một bó Kadomatsu truyền thống được làm bằng 3 ống tre tươi, vài cành thông được xếp theo số lẻ, và những chi tiết trang trí khác để Kadomatsu được đẹp hơn. Người Nhật quan niệm, tre là chiếc thang để đón thần năm mới, còn thông mang lại sự may mắn và trường thọ. Với những vật dụng khác như dây thừng bện bằng cỏ khô, các dải giấy trắng cũng được dùng để trang trí, tượng trưng cho những mong ước của người Nhật trong năm mới.

tet Oshougatsu 2

Ngoài ra, người Nhật còn treo bùa Shimekazari trong ngày Oshougatsu với ý nghĩa không cho ma quỷ vào nhà. Tương truyền rằng, vị thần Toshigamisama sẽ hạ giới và trú ẩn trong cây tùng này. Ngày xưa người ta thường dựng cây tùng vào ngày 13/12 là ngày bắt đầu các công việc chuẩn bị đón Tết. Còn gần đây là ngày 27 hoặc 28 nhưng người ta tránh không dựng cây tùng vào ngày 29 và đêm giao thừa. Trên khung cửa của không ít gia đình Nhật còn trang trí các vật phẩm như đồ đan bằng lá màu trắng, quả quýt, thừng bện bằng cỏ, dải giấy trắng. Tùng tượng trưng cho trẻ mãi không già; quả quýt màu da cam tượng trưng cho muôn đời thịnh vượng; thừng bện bằng cỏ được treo ở điện thờ hoặc nơi thờ cúng, kính dâng lên thần linh cầu tài lộc; lá cây màu trắng nói lên sự trinh bạch không tì vết; còn dải giấy trắng mang ý nghĩa tẩy sạch vết nhơ và xua đuổi tà ma.

Wakazari

Ngoài những vật may mắn trên, các gia định Nhật còn đặt Wakazari ở trong bếp. Wakazari là một vòng tròn, được bện bởi một đoạn dây thừng, và được kết hoa lên phía đầu, chỗ móc treo. Người ta treo Wakazari ở bếp, với ý nghĩa tạ ơn những vị thần lửa và thần nước đã đem lại cuộc sống sung túc, những bữa cơm gia đình đầm ấm cho họ. Ngoài ra, Wakazari còn được treo ở mui xe ô tô và xe đạp để cầu an toàn trong năm.

Đối với người Nhật Bản thì ngày 31 tháng 12 là một ngày rất quan trọng và rất hiếm khi mọi người ngủ vào ngày này. Các phong tục truyền thống nhật bản liên quan đến ngày cuối năm thường khác nhau ở mỗi vùng tuy nhiên một phong tục phổ biến nhất là ăn mì soba vào bữa tối. Điều thú vị là người lớn và trẻ con đều cố gắng ăn hết tô mì mà không cắn đứt sợi mì với niềm tin là sợi mì khi ăn càng dài thì tuồi thọ sẽ càng cao, đồng thời ăn mì soba cần phải ăn vào lúc 12h để xua đi các rủi ro trong năm mới.

tet Oshougatsu 3

Cũng như các nước châu Á khác, năm mới là dịp kính nhớ ông bà, tổ tiên, và các vị thần. Họ đặt các loại bánh dầy, bánh Tokonoma lên bàn thờ, nhằm tỏ lòng thành kính, và mong được các thần linh phù hộ. Bản chất việc thờ cúng tổ tiên là nhắn nhủ niềm tin người sống cũng như người chết đều có sự liên hệ mật thiết và hỗ trợ nhau. Con cháu thì thăm hỏi, khấn cáo tiền nhân, tổ tiên thì che chở, dẫn dắt hậu thế. Đây là một lễ vô cùng quan trọng, để tưởng nhớ, thể hiện lòng thành kính, đạo hiếu với người đã khuất.

Thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới sẽ trở nên thiêng liêng hơn bởi 108 hồi chuông chùa ngân vang – người ta tin rằng với tiếng chuông này sẽ giúp con người từ bỏ được 108 dục vọng trần gian.

Người Nhật thường đến chùa hoặc đền thần đạo vào dịp năm mới để cầu nguyện được an khang, thịnh vượng, có nhiều sức khỏe và phát tài phát lộc – một việc mà họ hiếm làm vào ngày thường. Họ thường rút quẻ, nghe những lời “đọc quẻ” và lấy đó để chiêm nghiệm cho những ngày tới trong năm. Nếu có điềm dữ, họ sẽ nhận được lời khuyên và cách “chữa” để lại được may mắn.

banh day ozoni

Vào thời điểm năm mới bắt đầu, trong mỗi gia đình người Nhật diễn ra những các hoạt động truyền thống thú vị và hạnh phúc. Vào sáng mùng 1 Tết, các họ làm lễ Oshogatsu để đón mừng năm mới. Đầu tiên là rượu otoso để trừ tà khí năm mới và để kéo dài tuổi thọ. Tất cả các thành viên trong gia đình từng người bắt đầu từ người nhỏ tuổi nhất quay mặt về hướng đông và uống rượu sake và mọi người dành cho nhau những lời chúc tốt đẹp nhất. Tiếp đến sau khi cúng thần năm mới mọi người sẽ cùng ăn bánh dầy Ozoni. Trong truyền thuyết cổ ngày xưa của Nhật Bản, vào ngày mùng 1 tết, vị thần Toshidon đã xuất hiện, ban tặng cho các em bé ngoan và vâng lời cha mẹ loại bánh dầy Ozoni. Từ đó, với mong muốn được hưởng nhiều những món quà của các vị thần, người Nhật Bản thường ăn Ozoni vào mùng 1 tết.

Cũng giống như ở Việt Nam, tục lệ mừng tuổi giữa những người thân trong gia đình, bàn bè ở Nhật Bản cũng diễn ra. Người Nhật thường có truyền thống viết bưu thiếp trong dịp Tết. Điều này gần giống với văn hóa phương Tây khi mà người gửi bưu thiếp sẽ viết những lời chúc tốt đẹp nhất, thể hiện những tình cảm chân thành nhất đến người mình yêu thương. Phong tục này cũng thể hiện rõ văn hóa “cảm ơn” của người Nhật Bản.

tet Oshougatsu 4

Với quan niệm “xởi lởi trời cho”, “kính lão đắc thọ”, đồng thời mong muốn gửi tặng các em nhỏ những món quà ý nghĩa, người Nhật Bản thường mừng tuổi đầu năm cho các em bé, và người già. Thông thường, các em bé sẽ được nhận những chiếc phong bao xinh xắn trong đó có tiền, là sẽ cất đi, dùng dần cho việc học tập và mua những thứ quà xinh xắn dùng trong năm. Người già thì dùng tiền đó như một khoản tích lũy, phòng những lúc sức khỏe không tốt.

Điều đáng lưu ý, theo phong tục, tập quán lưu truyền từ trước thì việc tặng quà hay mừng tuổi ngày Tết ở Nhật Bản không bị “nặng nề” về giá trị vật chất mà chủ yếu mang ý nghĩa tinh thần, tình cảm, đạo lý ứng xử… Tuy nhiên, càng những năm gần đây, do chủ nghĩa thực tế, thực dụng ngày càng phát triển cũng đã làm biến đổi dần sang kiểu tặng quà, mừng tuổi phải tính toán “nặng nề” hơn về giá trị vật chất, tính kinh tế thị trường do đó ngày càng lấn sâu hơn vào tính văn hoá của việc tặng quà, mừng tuổi ngày Tết.

tet Oshougatsu 7

Và cũng vào dịp năm mới, trò thả diều Takoage lại được diễn ra khá phổ biến. Những chiếc diều có hình dáng, cách trang trí khác nhau tùy từng địa phương. Ngoài ra còn rất nhiều trò chơi truyền thống như đánh cầu lông Hanetsuki, chơi quay Komamawashi,… Đây là hoạt động thu hút được rất nhiều người tham gia và hưởng ứng.

tet Oshougatsu 5

Khác với một số nước, viếng thăm nhà của người thân, bạn bè không phải là hoạt động phổ biến của người Nhật bởi quan niệm Oshougatsu là Tết sum vầy, đoàn viên nên Tết Nhật Bản hầu như chỉ khép kín trong gia đình, ngoài ra ở Nhật không có truyền thống đốt pháo ngày Tết nên không khí năm mới tương đối bình lặng.

Có thể nói năm mới là dịp để một đất nước công nghệ và hiện đại như Nhật Bản quay về với phong tục truyền thống của cha ông. Nếu tham gia tour du lịch Nhật Bản vào dịp này, các du khách sẽ được trải nghiệm những nét văn hóa vô cùng đặc sắc của đất nước mặt trời mọc.