Trong lịch sử, võ thuật Nhật Bản đã được sử dụng như một phương tiện phòng thủ và tấn trong chiến tranh. Tuy nhiên, trong thời hiện đại họ chủ yếu luyện tập phục vụ cho mục đích giáo dục và giải trí. Nếu du khách là một người yêu thích thể thao hãy đăng ký tham gia tour du lịch Nhật Bản và cùng chúng tôi tìm hiểu về Kiếm đạo Kendo – một trong những môn thể thao võ thuật truyền thống và được yêu thích ở xứ Phù Tang.

Kendo (“Ken” có nghĩa là kiếm; “Do” có nghĩa là đạo; như vậy “Kendo” – Kiếm đạo hay Đạo dùng kiếm) là một môn võ thuật đánh kiếm hiện đại của Nhật Bản, phát triển từ các kỹ thuật truyền thống của kiếm sĩ Nhật, ví dụ như kenjutsu Katori Shintō-ryū.

Lịch sử của kiếm đạo

Bộ môn Kiếm đạo (Kendo) hiện đại bắt nguồn từ một truyền thống kiếm thuật lâu đời của Nhật Bản. Từ giữa thế kỷ 12, samurai là một thế lực xã hội hùng mạnh, thống trị Nhật Bản suốt 700 năm cho đến cuộc cải cách của Thiên hoàng Minh Trị vào năm 1868. Giới samurai tuân theo một hệ thống các quy tắc ứng xử gọi là Võ sĩ đạo (Bushido), đề cao những giá trị như lòng trung thành, tự trọng, điềm tĩnh và khoan dung. Thanh kiếm là một trong những vũ khí chính trong thời kỳ này, do đó Kendo có thể được xem là một trong những môn võ xa xưa nhất Nhật Bản.

Những năm sau 1868 kéo theo những biến đổi về chính trị. Nhật Bản từ chế độ phong kiến chuyển sang chế độ quân chủ. Giới samurai bị cấm sử dụng kiếm, và dần dần lâm vào cảnh túng quẫn. Kendo suy thoái mạnh.

Vào năm 1877, một số cựu samurai nổi dậy, vũ trang chỉ với kiếm trong tay. Những thanh kiếm tỏ ra cực kỳ hữu hiệu trong những cuộc cận chiến với quân đội của Thiên hoàng, vốn trang bị bằng súng ống. Từ đó, Kendo bắt đầu thu hút trở lại sự chú ý của đại chúng, và trở thành một trong những kỹ thuật huấn luyện chính cho lực lượng cảnh sát.

Vào năm 1895, Đại Nhật Bản Võ Đức Hội (Dai Nippon Budokukai) được thành lập, thống nhất các trường phái kiếm thuật, chuẩn hóa kỹ thuật kendo, và phân định đai đẳng cũng như danh hiệu cho các kiếm sĩ tùy theo trình độ mỗi người. Kendo hưng thịnh trở lại, và trở thành một môn học được quản lý bởi chính quyền. Vào năm 1953, Liên Đoàn Kiếm Đạo Nhật Bản (All Japan Kendo Federation) ra đời.

Ngày nay, Kendo được luyện tập bởi 7 triệu người trên toàn thế giới. Kendo hiện đại là một hoạt động mang tính thử thách cao về thể chất cũng như tinh thần, nơi mọi người được đối xử bình đẳng, không phân biệt giới tính và tuổi tác. Ở một khía cạnh nào đó, Kendo cũng có thể được xem như một môn thể thao hiện đại, khi hai đối thủ được trang bị giáp giao đấu với nhau và cố gắng ghi điểm với các đòn đánh bằng kiếm tre. Tuy nhiên, tinh thần Kiếm đạo ngàn xưa vẫn được lưu giữ không đứt đoạn: đó chính là tinh thần bình đẳng và vô úy.

kiem dao kendo 3

Ý nghĩa của kiếm đạo

Người học Kendo không chỉ tập luyện kỹ thuật sát thủ mà còn nhắm vào một lẽ đạo cao hơn. Bởi vậy ngay khi nhập môn, người võ sinh Kendo được truyền dạy 5 đức tính:

– Nhân đức: học Kendo để thực hiện mục tiêu nhân đức, tự cảm hóa và cảm hóa người khác thành người nhân hậu.

– Công bằng chính trực: bênh vực những kẻ cô thế, tôn trọng lẽ phải, công bằng. (nhưng cũng nên lượng sức khi cần)

– Tư cách cao thượng: giữ mình ở bên trên những hận thù nhỏ nhen.

– Trí tuệ minh mẫn: nhận định được lẽ phải và sự tốt đẹp ở đời.

– Trung tín: luôn luôn có lòng trung thành với mục tiêu cao cả, với đạo lý và giữ chữ tín ở đời.

Lễ nghi trong Kiếm đạo

Sự tôn trọng bạn tập và thái độ nghiêm túc, ôn hòa là những lễ nghi cần thiết trong Kiếm đạo.

Kiếm đạo đề cao lễ nghi ngay cả trong các trận thi đấu, với tinh thần “giao kiếm chi ái” (koken-chiai): hướng tới sự hiểu biết lẫn nhau thông qua thi đấu giao hữu. Mọi môn sinh cần hiểu rõ tinh thần này và tuân thủ nghiêm ngặt các lễ nghi trong Kiếm đạo.

Võ phục Kendo

Võ phục của Kendo gồm một áo khoác được gọi là Kendogi (Keikogi) và một chiếc quần có dây buộc ở thắt lưng với hai ống quần khá rộng gọi là Hakama.

* Kendogi

Kendogi được làm bằng chất liệu coton nhẹ với lớp bông đệm dày ở giữa hai lớp vải áo giúp bảo vệ cơ thể khỏi các va chạm mạnh. Ngoài ra, lớp đệm dày ở giữa hai lớp vải còn có chức năng giúp thấm hút mô hôi và tạo cảm giác khô ráo trong quá trình tập luyện. Kendogi nhìn cũng khá rộng, thậm chí hơi lùng thùng giúp cho việc chuyển động tay một cách thoải mái và linh hoat. Ống tay áo bao trùm lấy toàn bộ phần khuỷu tay. Kendogi thường có các màu sắc khác nhau, phổ biến nhất là màu trắng và màu xanh đen.

* Hakama

Hakama là tên gọi một loại trang phục truyền thống của Nhật, được phổ biến từ thời các Samurai. Ban đầu Hakama được sử dụng để bảo vệ đôi chân của các Samurai khi cưỡi ngựa qua các bụi cây hay trong quá trình di chuyển khi chiến đấu trên bộ, cũng tương tự như chiếc quần da của các cao bồi Mỹ. Ở Nhật ngày xưa da rất hiếm nên được thay thế bằng vải thô. Ngày nay Hakama được sử dụng chủ yếu trong các lễ hội, các nghi thức trang trọng và trong các môn võ thuật truyền thống như Aikido, Kendo, Kyundo. Hakama thoạt nhìn vẻ bề ngoài trông giống một chiếc váy được xếp li, thế nhưng thực sự nó là một chiếc quần rộng thùng thình được may với hai ống quần khá lớn. Có sự hiểu nhầm cho rằng Hakama được thiết kế nhằm che dấu sự chuyển động của đôi chân (thực tế Hakama không được thiết kế vì mục đích này). Hakama rất phù hợp cho việc tập luyện Kendo bởi nó cho phép không khí được lưu thông tốt xung quanh chân và các bộ phận cơ thể dưới thấp, hơn nữa nó cho phép việc di chuyển của đôi chân được thoải mái.

kiem dao kendo 5

Về mặt thiết kế, Hakama có 7 nếp gấp (5 trước, 2 sau) tượng trưng cho 7 tính cách của người võ sĩ: Yuki – courage, valor, bravery – Lòng quả cảm, dũng cảm, tính gan dạ; Jin – humanity, charity, benevolence – Lòng nhân ái, khoan dung và độ lượng; Gi – justice, righteousness, integrity – Sự công bằng, ngay thẳng và chính trực; Rei – etiquette, courtesy, civility (obedience) – Nghi lễ, sự lịch thiệp, lễ độ (sự phục tùng). Rei còn có nghĩa là cúi chào; Makoto – sincerity, honesty – Lòng thành thật, trung thực; Chugi – loyalty, fidelity, devotion – Sự trung thành và tận tụy; Meiyo – honor, dignity, prestige – Danh dự, vinh quang, phẩm giá, lòng tự trọng và uy tín.

Để mặc Hakama, đầu tiên ta mặc Kendogi trước, sau đó đưa chân trái vào Hakama, tiếp đến là chân phải cho ống còn lại. Cố định phần trước của quần (phần không có miếng nhựa Koshi-ita), quấn hai bên dây lại bao quanh người. Tiêp tục sử dụng đến phần còn lại của quần: dùng miếng nhựa koshiita chốt vào phía sau cơ thể (chốt xuyên qua phần dây được buộc). Dùng hai dây của phần này cột lại phía trước cơ thể, chặt vừa phải làm sao không cho quần bị tụt khi di chuyển. Cũng giống như Kendogi, Hakama cũng có hai màu sắc phổ biến là màu trắng và xanh đen.

Kendogi và Hakama luôn được giữ sạch sẽ và tơm tất. Chúng phải được thay mới nếu như bị mờ nhạt, mất màu hoặc mòn rách. Việc bảo quản thích hợp sẽ giúp cho tuổi thọ của võ phục Kendo được lâu hơn và nhìn sắc nét hơn.kendogi & hakama

Bảo hộ dùng trong Kendo

Trong các thiết bị hỗ trợ tập luyện môn Kendo, ấn tượng nhất là bộ áo giáp (Bōgu hay Armour). Một Bogu bao gồm: mặt nạ để bảo vệ mặt (Men), giáp bảo vệ vùng ngực (Duo), bảo vệ đùi (Tare) và găng tay (Kote).

kiem dao kendo 4

* Dou hay Do (giáp ngực) là một trong những bộ phận chính của bộ áo giáp Nhật Bản được mặc bởi các chiến binh Samurai và lính bộ binh (ashigaru) thời phong kiến của Nhật Bản. Ban đầu nó được làm từ da và sắt (hoặc thép) để bảo vệ cho các chiến binh Samurai khi chiến đấu. Trải qua các thời kỳ khác nhau, chất liệu làm những bộ áo giáp cũng dần thay đổi để phù hợp hơn. Ngày nay, Dou được sử dụng cho môn Kendo để bảo vệ phần ngực, bụng và hai bên sườn cho các Kendoka trong lúc tập luyện cũng như giao đấu. Dou thường được làm bằng tre, có khi được làm dệt bằng sợi thủy tinh hoặc nhựa chịu lực.

* Men (mũ sắt hay chiếc mặt nạ), có thể nhìn thấy được, dùng để bảo vệ đầu, tai, mặt và cổ họng. Nó bao gồm một mặt nạ với một số thanh kim loại nằm ngang chạy toàn bộ chiều rộng của khuôn mặt, từ cằm đến đỉnh đầu và một vạt da để che cổ họng. Hai tấm vạt lớn hai bên được kéo dài rộng ra trên vai để bảo vệ cổ và hai bên vai. Tuy có thiết kế khá đặc biệt như vậy nhưng nó khá nhẹ nhàng và cơ động, cũng không hạn chế tầm nhìn.

* Tare là bộ phận không thể thiếu trong phần bảo hộ của một Kendoka. Tare bao gồm một dây vải dày quấn quanh thắt lưng, ba tấm vạt lớn và hai tấm vạt nhỏ. Nó được làm hoàn toàn từ coton và đôi khi cũng được trang trí thêm bằng da. Tấm vạt lớn ở giữa thường được che phủ bởi vải để ghi tên võ đường, có khi là phù hiệu hay tên gia đình của Kendoka. Tare không phải là mục tiêu để tấn công, nó được trang bị để bảo vệ vùng đùi và bẹn của Kendoka khỏi các đòn đánh do sơ suất.

* Kote (găng tay) được thiết kế cho môn Kendo để bảo vệ các ngón tay, bàn tay và cổ tay. Nó được làm từ da và coton, độn bông như cặp găng tay của những cầu thủ khúc quân cầu với một cái đệm dài che phủ cổ tay. Bao tay trái được mang vào trước. Việc tháo ra phải nhẹ nhàng, không giật mạnh, điều đó làm tồn hại yếu đi đôi găng tay. Kote được thiết kế đủ tính linh động cho việc bám chặt vào kiếm được thoải mái và mạnh mẽ.
Kiếm dùng trong Kendo

Một Kendoka khi tập luyện cũng như thi đấu không thể thiếu thứ vũ khí đặc thù của môn Kendo đó là các thanh kiếm. Có hai loại kiếm được sử dụng trong Kendo là Bokken (Bokuto) và Shinai.

* ShinaiShinai

Trước khi được biết đến Bugo (áo giáp), điều đầu tiên mà các Kendoka mới được giới thiệu là Shinai. Shinai là một thanh kiếm được ghép từ bốn mảnh tre với nhau bằng một sợi dây và da có độ dài khác nhau thùy theo người tập. Trong Nhật Bản phong kiến, Shinai được tạo ra để các Kiếm sĩ tập luyện giao đấu Kata với nhau được an toàn. Ngày nay, người mới bắt đầu tập Kendo thì Shinai có thể ở bên họ từ những ngày đầu tiên. Những Kendoka phải đối xử với Shinai với một sự tôn trọng, không bao giờ dựa lên nó, không vung vẩy xung quanh một cách ngẫu nhiên và không ném nó xuống.

* Bokken

Sau khi học cách di chuyển và các kỹ thuật đánh với Shinai được thuần thục, các Kendoka sẽ được giới thiệu tập luyện với Bokken. Bokken thỉnh thoảng được biết đến với cái tên bokken, một thanh kiếm gỗ được chế tác theo độ cong của thanh kiếm thật. Ngày nay nó chỉ được tập các động tác kata hay những đòn thế đa dạng. Cũng giống như Shinai, Bokken cũng được đối xử một cách trân trọng. Bởi vì nó được làm bằng gỗ nên việc sử dụng phải đúng cách và đặc biệt là không được vung Bokken vào người khác để “mua vui”. Cách đây rất lâu “bokuto” được tập ở các võ đường, thường làm chấn thương học viên với các khớp xương bị gãy, nguy hiểm nhất là việc nứt bể xương sọ.

Tập luyện Kendo

Việc tập luyện môn kiếm đạo khá ồn ào so với các mon khác bởi Kendo thường sử dụng tiếng thét để biểu lộ tinh thần thi đầu và đe dọa đối phương. Đồng thời sử dụng các bước dậm chân để tăng sức mạnh đòn đánh.

Truyền thống của kiếm đạo Nhật Bản là nhất chiêu tất sát, vì vậy đòn đánh của kiếm đạo thường nhằm vào những chỗ hiểm yếu trên cơ thể (đỉnh đầu, hông giữa xương sườn và xương chậu, cổ tây, đâm vào họng).

Luật trong thi đấu Kendo

kiem dao kendo 2

Khi thi đấu Kendo sẽ phân xử và tính điểm dựa theo luật được qui định sẵn. Một trấn đấu luôn theo cơ chế 1 đối 1. Đấu thủ khi vào sàn đầu phải thực hiện nghi lễ chào đối thủ, sau đó tiến ba bước, tay cầm kiếm thủ thế sẵn, khi trọng tài ra hiệu thì trận đấu bắt đầu.

Sàn thi đấu là hình vuông có bề rộng 9m hoặc 11m, cũng có sàn đấu hình chữ nhật. Tùy theo trận đấu, thời gian qui định khác nhau, nhưng cơ bản 1 hiệp là 4 phút, thi đấu hiệp phụ là 3 phút.

Kỹ thuật có thể sử dụng trong Kendō có giới hạn, điểm sẽ được tính khi đánh trúng Tay (Kote), Mặt (Men), Hông (Dō), hoặc đâm trúng cổ họng, ngực. Khi đánh trúng được một đòn và được trọng tài công nhận, thì cờ sẽ được giơ lên.

Phân thắng bại dựa vào kết quả của các hiệp đấu. Nếu trận đấu có 3 điểm thì bên giành được 2 điểm trước sẽ chiến thắng. Đối với trận đấu 1 điểm thì bên nào giành được 1 điểm trước sẽ chiến thắng. Nếu trong thời gian qui định mà chưa phân được thắng thua, trọng tài sẽ quyết định kết quả, hoặc được phân xử hòa.

Kiếm đạo là một phong cách sống được truyền thụ qua nhiều thế hệ. Mục tiêu của việc truyền thụ Kiếm đạo là nhằm khuyến khích môn sinh tự khám phá và xác định phong cách sống của bản thân, đồng thời phát triển một nhãn quan phong phú về cuộc sống, từ đó vận dụng Kiếm đạo vào việc phục vụ xã hội. Nếu có hứng thú với Kendo, xin mời du khách đăng ký tham gia tour Nhật Bản của Viet Viet Tourism để có điều kiện tìm hiểu rõ hơn về bộ môn truyền thống này của xứ Phù Tang.